it's 1962 March 28th
I'm sitting by the window on the Prague-Berlin train
night is falling
I never knew I liked
night descending like a tired bird on a smoky wet plain
I don't like
comparing nightfall to a tired bird
I didn't know I loved the earth
can someone who hasn't worked the earth love it
I've never worked the earth
it must be my only Platonic love
and here I've loved rivers all this time
whether motionless like this they curl skirting the hills
European hills crowned with chateaus
or whether stretched out flat as far as the eye can see
I know you can't wash in the same river even once
I know the river will bring new lights you'll never see
I know we live slightly longer than a horse but not nearly as long as a crow
I know this has troubled people before
and will trouble those after me
I know all this has been said a thousand times before
and will be said after me
I didn't know I loved the sky
cloudy or clear
the blue vault Andrei studied on his back at Borodino
in prison I translated both volumes of War and Peace into Turkish
I hear voices
not from the blue vault but from the yard
the guards are beating someone again
I didn't know I loved trees
bare beeches near Moscow in Peredelkino
they come upon me in winter noble and modest
beeches are Russian the way poplars are Turkish
"the poplars of Izmir
losing their leaves. . .
they call me The Knife. . .
lover like a young tree. . .
I blow stately mansions sky-high"
in the Ilgaz woods in 1920 I tied an
embroidered linen handkerchief
to a pine bough for luck
I never knew I loved roads
even the asphalt kind
Vera's behind the wheel
we're driving from Moscow to the Crimea
Koktebele formerly "Goktepé ili" in Turkish the two of us inside a closed box the world flows past on both sides distant and mute I was never so close to anyone in my life
bandits stopped me on the red road between Bolu and Geredé when I was eighteen apart from my life I didn't have anything in the wagon they could take and at eighteen our lives are what we value least
I've written this somewhere before wading through a dark muddy street I'm going to the shadow play Ramazan night a paper lantern leading the way maybe nothing like this ever happened maybe I read it somewhere an eight-year-old boy going to the shadow play
Ramazan night in Istanbul holding his grandfather's hand his grandfather has on a fez and is wearing the fur coat with a sable collar over his robe and there's a lantern in the servant's hand
and I can't contain myself for joy flowers come to mind for some reason poppies cactuses jonquils in the jonquil garden in Kadikoy Istanbul I kissed Marika fresh almonds on her breath
I was seventeen my heart on a swing touched the sky
I didn't know I loved flowers friends sent me three red carnations in prison
I just remembered the stars
I love them too
whether I'm floored watching them from below
or whether I'm flying at their side
I have some questions for the cosmonauts
were the stars much bigger?
did they look like huge jewels on black velvet?
or apricots on orange?
did you feel proud to get closer to the stars?
I saw color photos of the cosmos in Ogonek magazine
now don't be upset comrades
but nonfigurative shall we say or abstract
well, some of them looked just like such paintings
which is to say they were terribly figurative and concrete
my heart was in my mouth looking at them
they are our endless desire to grasp things
seeing them I could even think of death and not feel at all sad
I never knew I loved the cosmos
snow flashes in front of my eyes
both heavy wet steady snow and the dry whirling kind
I didn't know I liked snow
I never knew I loved the sun
even when setting cherry-red as now
in Istanbul too it sometimes sets in postcard colors
but you aren't about to paint it that way
I didn't know I loved the sea,
except the Sea of Azov
or how much
I didn't know I loved clouds
whether I'm under or up above them
whether they look like giants or shaggy white beasts
moonlight, the falsest, the most languid, the most petit-bourgeois,
strikes me
I like it
I didn't know I liked rain
whether it falls like a fine net or splatters against the glass
my heart leaves me tangled up in a net or trapped inside a drop
and takes off for uncharted countries
I didn't know I loved rain
but why did I suddenly discover all these passions sitting by the window on the Prague-Berlin train?
is it because I lit my sixth cigarette, one alone could kill me
is it because I'm half dead from thinking about someone back in Moscow
her hair straw-blond eyelashes blue
the train plunges on through the pitch-black night
I never knew I liked the night pitch-black
sparks fly from the engine
I didn't know I loved sparks
I didn't know I loved so many things
and I had to wait until sixty to find it out, sitting by the window on the Prague-Berlin train,
watching the world disappear as if on a journey of no return
1962 മാർച്ച് 28
പ്രാഗ്-ബെർലിൻ ട്രയിനിൽ ജനലരികിൽ ഇരിക്കുകയാണ് ഞാൻ.
രാത്രി വന്നെത്തുകയാണ്.
നനഞ്ഞപീഠഭൂമിയിൽ ഒരു തളർന്ന പക്ഷിയെന്നതു പോലെ രാത്രി പറന്നിറങ്ങുന്നത് എനിക്കിഷ്ടമാണെന്ന് എനിക്കറിയുകയേയില്ലായിരുന്നു.
രാത്രിയെ തളർന്ന പക്ഷിയോട് ഉപമിക്കുന്നത് എനിക്കിഷ്ടമല്ല താനും.
മണ്ണിൽ പണിയെടുക്കാത്തവന് മണ്ണിനെ സ്നേഹിക്കാനാവുമോ?
ഞാനൊരിക്കലും മണ്ണിൽ പണിതിട്ടില്ല.
എൻ്റെ ഒരേയൊരു 'വിശുദ്ധ' പ്രേമം അതായിരിക്കണം!
ഞാൻ എക്കാലവും പുഴകളെ സ്നേഹിച്ചിരുന്നു.
കൊട്ടാരങ്ങൾ കിരീടമായണിഞ്ഞ യൂറോപ്യൻ മലകളെ ചുറ്റി അനങ്ങാതെ കിടക്കുന്നവയായാലും,
കണ്ണെത്തുന്ന ദൂരത്തോളം പരന്നു കിടക്കുന്നവയായാലും.
എനിക്കറിയാം, നിങ്ങൾക്ക് ഒരേ പുഴയിൽ ഒരിക്കൽ പോലും കുളിക്കാനാവില്ലെന്ന്.
എനിക്കറിയാം, പുഴ നിങ്ങളൊരിക്കലും കാണാനിടയില്ലാത്ത പുതിയ പ്രകാശം കൊണ്ടുവരുമെന്ന്.
എനിക്കറിയാം, നമുക്ക് ഒരു കുതിരയെക്കാളും ലേശം കൂടി ആയുസ്സുണ്ടെന്നും പക്ഷേ ഒരു കാക്കയോളം ജീവിക്കില്ലെന്നും.
എനിക്കറിയാം, ഈ പ്രശ്നം മുമ്പും ആളുകളെ വിഷമിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ടെന്നും എനിക്ക് ശേഷമുള്ളവരേയും വിഷമിപ്പിക്കുമെന്നും.
എനിക്കറിയാം, ഇതെല്ലാം അനേകം തവണ പറഞ്ഞു കഴിഞ്ഞതാണെന്നും ഇനിയും പറയപ്പെട്ടു കൊണ്ടേയിരിക്കുമെന്നും.
ഞാൻ ആകാശത്തെ, അത് തെളിഞ്ഞതോ മേഘാവൃതമോ ആവട്ടെ, സ്നേഹിച്ചിരുന്നുവെന്ന് എനിക്കറിയില്ലായിരുന്നു.
ബോറോഡിനോയിൽ മലർന്ന് കിടന്ന് ആന്ദ്രെ നോക്കിക്കൊണ്ടിരുന്ന ആ നീലാകാശം.
ജയിലിൽ വെച്ച് 'യുദ്ധവും സമാധാനവും' രണ്ട് വാല്യങ്ങളും ഞാൻ തുർക്കി ഭാഷയിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്തിരുന്നു.
എനിക്കിപ്പോൾ ചില ശബ്ദങ്ങൾ കേൾക്കാം,
നീലാകാശത്തു നിന്നല്ല, മുറ്റത്ത് നിന്ന്.
കാവൽക്കാർ വീണ്ടും ആരെയോ അടിക്കുകയാണ്.
ഞാൻ മരങ്ങളെ സ്നേഹിച്ചിരുന്നുവെന്ന് എനിക്കറിയില്ലായിരുന്നു.
മോസ്കോക്കടുത്ത് പെരെഡെൽകിനോയിലെ ഇല കൊഴിഞ്ഞ ബീച്ച് മരങ്ങൾ
ശീതകാലത്ത് എനിക്ക് അവ വിശുദ്ധവും വിനീതവും ആയി തോന്നും.
പോപ്ലർ മരങ്ങൾ തുർക്കിക്കാരാണെന്നത് പോലെ ബീച്ച് മരങ്ങൾ റഷ്യക്കാരാണ്.
"ഇസ്മീറിലെ പോപ്ലർ മരങ്ങളുടെ
ഇലകൊഴിയുന്നു.......
അവരെന്നെ 'കത്തി' എന്ന് വിളിക്കുന്നു.....
ചെറുപ്പമായ ഒരു മരത്തെപ്പോലൊരു കാമുകൻ...
ഞാൻ വൻ കെട്ടിടങ്ങളെ തകർത്തെറിയുന്നു....."
1920ൽ ഇൽഗാസ് വനത്തിൽ ഒരു പൈൻമരക്കൊമ്പിൽ, ഭാഗ്യം വരാനായി ഞാനൊരു തൂവാല കെട്ടി.
എനിക്ക് റോഡുകൾ ഇഷ്ടമാണെന്ന് എനിക്കൊട്ടുമറിയില്ലായിരുന്നു,
ടാറിട്ട റോഡുകൾ പോലും.
വെര ആണ് വണ്ടിയോടിക്കുന്നത്.
ഞങ്ങൾ മോസ്കോയിൽ നിന്ന് ക്രിമിയയിലെ കോക്ടെബെലെയിലേക്ക് പോകുകയായിരുന്നു.
തുർക്കി ഭാഷയിൽ പണ്ട് 'ഗോക്ടെപെ ഇലി' എന്നാണ് പറഞ്ഞിരുന്നത്.
ഞങ്ങൾ രണ്ടു പേരും ഒരു അടഞ്ഞ പെട്ടിക്കകത്ത്,
ലോകം ഇരുവശത്തുകൂടെയും ഞങ്ങളെക്കടന്ന് ഒഴുകുന്നു, ദൂരെ, നിശബ്ദമായി.
ജീവിതത്തിലൊരിക്കലും ആരോടും ഞാനിത്ര അടുത്തിരുന്നിട്ടില്ല.
കൊള്ളക്കാർ ബോലുവിനും ഗെരേഡിനുമിടയിലുള്ള ചുവന്ന റോഡിൽ എന്നെത്തടഞ്ഞു,
എനിക്ക് പതിനെട്ട് വയസ്സുള്ളപ്പോൾ.
അവർക്കെടുക്കാവുന്നതായി എൻ്റെ ജീവനൊഴികെ എൻ്റെ വണ്ടിയിൽ ഒന്നുമുണ്ടായിരുന്നില്ല.
ആ പ്രായത്തിൽ നമുക്കൊട്ടും വിലയില്ലാത്തത് നമ്മുടെ ജീവനാണല്ലോ.
ഞാൻ മുമ്പെവിടെയോ ഇതെഴുതിയിട്ടുണ്ട്.
ഇരുണ്ട ഒരു ചെളിപ്പാതയിലൂടെ ഞാൻ നിഴൽ നാടകം കാണാൻ പോകുകയാണ്,
റമസാൻ രാത്രിയിൽ.
ഒരു കടലാസ് വിളക്ക് എനിക്ക് വഴികാണിച്ചു.
ഒരുപക്ഷേ ഇങ്ങനൊന്നും ഒരിക്കലും സംഭവിച്ചു കാണില്ല.
ചിലപ്പോൾ ഞാനിതെവിടെയോ വായിച്ചതാവും,
ഒരു എട്ടു വയസുകാരൻ നിഴൽ നാടകം കാണാൻ പോയതായി.
റമസാൻ രാത്രിയിൽ ഇസ്താൻബൂളിൽ, അവൻ്റെ അപ്പൂപ്പൻ്റെ കൈപിടിച്ച്.
അപ്പൂപ്പൻ തുർക്കിത്തൊപ്പിയും രോമക്കോട്ടുമണിഞ്ഞിരുന്നു.
വേലക്കാരൻ്റെ കൈയിൽ ഒരു വിളക്കും.
എനിക്കാണെങ്കിൽ ആഹ്ലാദമടക്കാൻ വയ്യ,
എന്തുകൊണ്ടോ പൂക്കൾ ഓർമ വരുന്നു.
പോപ്പി, കള്ളിമുൾച്ചെടി, ജോൻക്വിൽ.... പലതരം പൂക്കൾ.
ഇസ്താൻബൂളിലെ ജോൻക്വിൽ തോട്ടത്തിൽ വെച്ച് ഞാൻ മരികയെ ചുംബിച്ചു.
നിശ്വാസത്തിൽ ആൽമണ്ട് മണമുള്ളവൾ!
എനിക്കന്ന് പതിനേഴ് വയസ്സ്.
എന്റെ ഹൃദയം ഒരൂഞ്ഞാലിലേറി ആകാശം തൊട്ടു.
ഞാൻ പൂക്കളെ സ്നേഹിച്ചിരുന്നുവെന്ന് എനിക്കറിയില്ലായിരുന്നു.
സ്നേഹിതർ ജയിലിൽ എനിക്ക് മൂന്ന് ചുവന്ന കാർണേഷൻ പൂക്കൾ അയച്ചുതന്നു.
ഞാനിപ്പോൾ പെട്ടെന്ന് നക്ഷത്രങ്ങളെ ഓർത്തു.
അവരേയും ഞാൻ സ്നേഹിക്കുന്നു,
നിലത്തു കിടന്ന് അവരെ നോക്കുകയാണെങ്കിലും
അവരോടൊത്ത് പറക്കുകയാണെങ്കിലും.
ഗഗനചാരികളോടെനിക്ക് ചിലത് ചോദിക്കാനുണ്ട്:
നക്ഷത്രങ്ങൾ ഇക്കാണുന്നതിലും വളരെ വലുതായിരുന്നുവോ?
അവ കറുത്ത വെൽവെറ്റിൽ വലിയ രത്നങ്ങളെന്ന പോലായിരുന്നുവോ?
അതോ ഓറഞ്ചിൽ ആപ്രികോട്ട് എന്ന പോലെയോ?
നക്ഷത്രങ്ങൾക്കടുത്തെത്തിയപ്പോൾ നിങ്ങൾക്ക് അഭിമാനം തോന്നിയോ?
ഞാൻ ഒഗോനെക് വാരികയിൽ പ്രപഞ്ചത്തിൻ്റെ വർണചിത്രങ്ങൾ കണ്ടിരുന്നു.
സുഹൃത്തുക്കളേ, നിങ്ങൾ പരിഭ്രമിക്കുകയൊന്നും വേണ്ട.
രൂപരഹിതമെന്നോ അതോ അമൂർത്തമെന്നോ അവയെ പറയേണ്ടത്?
പക്ഷേ, അവയിൽ ചിലത് ശരിക്കും അങ്ങനെയുള്ള ചിത്രങ്ങളെ പോലെ തോന്നി.
അങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ അവ അങ്ങേയറ്റം മൂർത്തമാണല്ലോ.
അവയെ നോക്കിയപ്പോൾ ഞാൻ പരിഭ്രമിച്ചു പോയി.
കാര്യങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കാനുള്ള നമ്മുടെ അറ്റമില്ലാത്ത ആഗ്രഹമാണവ.
അവയെ കണ്ടപ്പോൾ, മരണത്തെക്കുറിച്ച് ഒട്ടും സങ്കടമില്ലാതെ ചിന്തിക്കാൻ പോലും എനിക്കായി.
ഞാൻ പ്രപഞ്ചത്തെ സ്നേഹിച്ചിരുന്നുവെന്ന് എനിക്കറിയുകയേയില്ലായിരുന്നു.
മഞ്ഞ് എൻ്റെ കൺമുന്നിൽ തിളങ്ങുന്നു
കനത്ത നനഞ്ഞ മഞ്ഞും വരണ്ട് പറക്കുന്നവയും
ഞാൻ മഞ്ഞിനെ ഇഷ്ടപ്പെട്ടിരുന്നുവെന്ന് എനിക്കറിയില്ലായിരുന്നു
ഞാൻ സൂര്യനെ സ്നേഹിച്ചിരുന്നുവെന്ന് എനിക്കറിയുകയേയില്ലായിരുന്നു,
ഇപ്പോഴത്തെ പോലെ ചുവന്നസ്തമിക്കുമ്പോൾ പോലും.
ഇസ്താൻബൂളിലും അത് ചിലപ്പോൾ കടുംനിറങ്ങളിൽ അസ്തമിക്കാറുണ്ട്.
പക്ഷേ നിങ്ങൾ അതിനെ അത്തരത്തിൽ വരക്കുകയില്ലല്ലോ.
അസോവ് സമുദ്രത്തെയൊഴികെ ഏതെങ്കിലും സമുദ്രത്തെ ഞാൻ സ്നേഹിച്ചിരുന്നുവെന്ന് എനിക്കറിയില്ലായിരുന്നു, എത്രമാത്രമെന്നും.
ഞാൻ മേഘങ്ങളെ സ്നേഹിച്ചിരുന്നുവെന്ന് എനിക്കറിയില്ലായിരുന്നുന്നു.
ഞാൻ അവയ്ക്ക് താഴെയാണെങ്കിലും മുകളിലാണെങ്കിലും.
അവ ഭീമാകാരമായിത്തോന്നിയാലും രോമാവൃതരായ വെള്ള, മൃഗങ്ങളെപ്പോലിരുന്നാലും.
ഏറ്റവും വ്യാജമായ, ഏറ്റവും അലസമായ, ഏറ്റവും യാഥാസ്ഥിതികമായ നിലാവ് എന്നിൽ പതിക്കുന്നു.
അതെനിക്കിഷ്ടമാണ്.
ഞാൻ മഴയെ ഇഷ്ടപ്പെട്ടിരുന്നുവെന്ന് എനിക്കറിയില്ലായിരുന്നു.
അത് നേർത്ത നൂലുകളായി പെയ്താലും, ജനൽച്ചില്ലിൽ തട്ടിച്ചിതറിയാലും.
എൻ്റെ ഹൃദയം എന്നെ ഒരു വലയിൽ പിണയ്ക്കുന്നു, അഥവാ ഒരു മഴത്തുള്ളിയിൽ കുടുക്കുന്നു.
എന്നിട്ട് അറിയാത്ത നാടുകളിലേക്ക് പറക്കുന്നു.
ഞാൻ മഴയെ സ്നേഹിച്ചിരുന്നുവെന്ന് എനിക്കറിയില്ലായിരുന്നു.
പക്ഷേ, പ്രാഗ്-ബെർലിൻ ട്രയിനിൽ ജനലരികിൽ ഇരിക്കവേ,
പെട്ടെന്ന് എൻ്റെ ഈ ഇഷ്ടങ്ങളെല്ലാം ഞാൻ കണ്ടുപിടിക്കാൻ കാരണമെന്തേ?
ഞാൻ ഇന്നത്തെ ആറാമത്തെ സിഗരറ്റ് കൊളുത്തിയത് കൊണ്ടാണോ, ഒന്നിന് തന്നെ എന്നെ കൊല്ലാനാവുമെന്നിരിക്കേ?
അതോ, മോസ്കോയിൽ ഉള്ള ഒരാളെക്കുറിച്ചോർത്ത് ഞാൻ പാതി മരിച്ചിരിക്കയാണെന്നത് കൊണ്ടോ?
ചെമ്പിച്ച മുടിയും നീല കൺപീലികളുമുള്ള ഒരാൾ.
തീവണ്ടി കൂരിരുട്ടാർന്ന രാത്രിയിലൂടെ പാഞ്ഞു പോയ്ക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
ഇത്രയും ഇരുട്ടേറിയ രാത്രി എനിക്കിഷ്ടമാണെന്ന് എനിക്കറിയുകയേയില്ലായിരുന്നു
എഞ്ചിനിൽ നിന്ന് തീപ്പൊരി പറക്കുന്നു
എനിക്ക് തീപ്പൊരി ഇഷ്ടമാണെന്ന് എനിക്കറിയില്ലായിരുന്നു
ഇത്രയധികം കാര്യങ്ങൾ എനിക്കിഷ്ടമാണെന്ന് എനിക്കറിയില്ലായിരുന്നു.
മടക്കമില്ലാത്ത ഒരു യാത്രയിലെന്നോണം, ലോകം പിന്നിലേക്ക് മറയുന്നത് നോക്കിക്കൊണ്ട്,
പ്രാഗ്-ബെർലിൻ ട്രയിനിൽ ജനലരികിൽ ഇരുന്ന് അക്കാര്യം കണ്ടുപിടിക്കാൻ,
എനിക്ക് അറുപത് വയസ്സ് വരെ കാത്തിരിക്കേണ്ടി വന്നു!
When I cherish the memories of my medical college life in Calicut, the city well known for its love of music; the most memorable experience of all was the mehfil where we listened to or rather experienced the magic of Mehdi Hasan Saab's singing. I had never been able to comprehend the meaning of ecstasy until that day, for it was the first time ever I experienced it and perceived what it was like to be transcended by music.
My taste and level of enjoying Ghazals were in its infancy, and accessing favourite music or movies was difficult in those days. It was not long then since I had started listening to Ghazals of the likes of Pankaj Udhas, Jagjit Sing, Ghulam Ali, etc. and I had seldom listened to Shahenshah-e-Ghazal, as most of his Ghazals are heavily classical, and I was not in the level to enjoy them to the fullest extent, nor I had yet listened to his most popular Ghazals.
When I learnt that Khan Saab was under medical treatment at Kottakkal and would perform at Tagore Hall, I had decided to attend it but hardly knew that it was going to be the most unforgettable musical treat of my life.
As we entered the hall our beloved teacher, Dr. Shafique sir was singing to engage the spectators prior to the beginning of Khan Saab’s mehfil. I had not known, until that day, that one Ghazal could be rendered in various styles and improvisations, and later, I perceived that the essence of Ghazal itself lies in it. In the same function, Dr. Shafique was accepted by Khan Saab as a disciple. Another singer, Ghulab Jan also performed before Khan Saab arrived.
As all the seats were occupied before we reached, we had to sit on the steps, in between the rows of seats. Khan Saab introduced each one of his team, and then started the mehfil with Gulon Me Rang Bhare, if I remember correctly. It was when Khan Saab started to render Rafta Rafta, I really got into the flow, experiencing the real magic. As his majestic voice waved through the Tagore Hall, caressing some phrases gently and chiseling some words into perfection, there l sat looking at his mouth, wondering where this ethereal voice is coming from and what amazing feats the great Usthad is making it perform....
At times, he let the Tabalist (percussionist) to play his part solely, and as he touched the pinnacle, Khan Saab applauded him along with the crowd. Khan Saab rendered many of the farmaish (request) from the well engaged spectators and our request was drowned in the overwhelming flow of requests.
In the way back to the hostel itself I bought an audio cassette of his songs that contained the songs like Ranjish Hi Sahi, Nawazish Karam etc. but it took ages for those recorded songs to replace the memories of the majestic voice I experienced in person.
It was after quite a while that I learnt with utmost sadness that the night which changed my perception of music itself was the last public performance of the Emperor of Ghazal. Twenty two years have passed since that last performance of Mehdi saab (29/10/2000) which was my first and last occasion of seeing him!
Like I said earlier, I had listened to very few of Mehdi Saab's ghazals until then. But he made a solid place for himself in my heart, that very night. Later, as I listened to him sing same ghazals, rendered in umpteen different styles and variations, that niche grew and grew in magnitude to finally become a throne, making him the Emperor of Ghazals (Shahenshah-e-Ghazal) in my heart, like in the hearts of millions around the globe.
Later I heard stories of others who visited Khan sab in his hospital room. A musician named Saleem from Tirur, used to visit him regularly, alone or with friends. He helped Mehdi saab in different ways. Both of them used to sit together for long, discussing music. Once Khan Saab asked him for a harmonium as he was feeling bored. He brought his own harmonium, a locally made one. Mehdi saab found it to be an excellent instrument. Later, he asked him if Saleem would give that harmonium to him. Actually, Saleem wanted to keep it for himself as 'the harmonium that Mehdi touched'! But when the maestro, his idol in music, asked for it, he gave it away happily, saying the instrument was so dear to him as his youngest son! Khan Saab tried to pay him, but he would hear nothing of it. Mehdi saab took it with him when he left the hospital.
Our great poet Gulzar Saab once wrote a poem as a tribute to the maestro about the time his Ghazals ceased to exist:
"Aankhon ko visa nahin lagta
Sapnon ki sarhad hoti nahin
Band aankhon se roz chala jaata hoon
sarhad paar main milne Mehdi Hassan se
Sunta hoon unki aawaz ko chot lagi hain,
aur ghazal khamosh hai
Saamne baithe hue
kaamp rahe hain honth ghazal ke
Lekin un aankhon ka lehja badla nahin,
jo kehte hain:
''Sookhe hain phool kitabon men,
yaar Faraz bhi bichad gaye hain,
shayad milenge khwabon me" "
Gulzar
Eyes never needed visa
Nor dreams are restricted by boundaries
Eyes shut, I cross the boundaries
every day, to meet Mehdi Hasan
I hear that his voice has been
Ghazals have ceased to speak
Sitting in front of me
lips of the ghazal are trembling
But the language of those eyes has not changed,
and they say:
"The flowers hidden in the book have withered away
Beloved friend Faraz* too has bidden farewell
We may meet in dreams, perhaps…" #
Translation: Shaji Alungal
# Paraphrasing the ghazal, 'Abke hum bichde'
*Ahmed Faraz (The poet who wrote 'Abke hum bichde')
This post was originally written in Malayalam and is translated to English by Ashiq Ajmal
മകൾക്ക് ഒരു വയസ്സ് കൂടി! മകളെന്ന അനുഭവം വരികളിലും ദൃശ്യത്തിലും പകരുന്ന ഒരു തമിഴ് പാട്ടാവട്ടെ ഇക്കുറി! പാട്ട് കേൾക്കുകയല്ല, കാണുക തന്നെ വേണം! വീഡിയോ കമൻറിലുണ്ട്!
"மகள்களை பெற்ற அப்பாக்களுக்கு மட்டும் தான் தெரியும், முத்தம் காமத்தில் சேர்த்ததில்லை என்று.. "
ஆனந்த யாழை மீட்டுகிறாய் - அடி
நெஞ்சில் வண்ணம் தீட்டுகிறாய்!
அன்பெனும் குடையை நீட்டுகிறாய் - அதில்
ஆயிரம் மழைத்துளி கூட்டுகிறாய்!
இரு நெஞ்சம் இணைந்து பேசிட உலகில்
பாஷைகள் எதுவும் தேவையில்லை!
சிறு புல்லில் உறங்கும் பனியில் தெரியும்
மழையின் அழகோ தாங்கவில்லை!
உந்தன் கைகள் பிடித்து போகும் வழி
அது போதவில்லை இன்னும் வேண்டுமடி!
இந்த மண்ணில் இது போல் யாருமிங்கே
எங்கும் வாழவில்லை என்று தோன்றுதடி!
ஆனந்த யாழை மீட்டுகிறாய் - அடி
நெஞ்சில் வண்ணம் தீட்டுகிறாய்!
அன்பெனும் குடையை நீட்டுகிறாய் - அதில்
ஆயிரம் மழைத்துளி கூட்டுகிறாய்!
தூரத்து மரங்கள் பார்க்குதடி
தேவதை இவளா கேட்குதடி
தன்னிலை மறந்து பூக்குதடி
காற்றினில் வாசம் தூக்குதடி
அடி கோயில் எதற்கு? தெய்வங்கள் எதற்கு?
உனது புன்னகை போதுமடி
இந்த மண்ணில் இது போல் யாருமிங்கே
எங்கும் வாழவில்லை என்று தோன்றுதடி!
உன் முகம் பார்த்தால் தோணுதடி
வானத்து நிலவு சின்னதடி
மேகத்தில் மறைந்தே பார்க்குதடி
உன்னிடம் வெளிச்சம் கேட்க்குதடி
அதை கையில் பிடித்து ஆறுதல் உரைத்து
வீட்டுக்கு அனுப்பு நல்லபடி
இந்த மண்ணில் இது போல் யாருமிங்கே
எங்கும் வாழவில்லை என்று தோன்றுதடி!
ஆனந்த யாழை மீட்டுகிறாய் - அடி
நெஞ்சில் வண்ணம் தீட்டுகிறாய்!
ஆனந்த யாழை மீட்டுகிறாய் - அடி
நெஞ்சில் வண்ணம் தீட்டுகிறாய்!
'Thangameenkal'
Sreeram Parthasarathi
Na. Muthukumar / Yuvan Shankar Raja
"പെൺമക്കളുള്ള അച്ഛൻമാർക്ക് മാത്രമേ അറിയൂ
ചുംബനം കാമത്തിൽ പെട്ടതല്ലെന്ന്......."
ആനന്ദവീണ മീട്ടുകയാണ് നീ,
എൻ്റെ നെഞ്ചിൽ വർണ്ണങ്ങൾ തീർക്കുകയാണ്
സ്നേഹത്തിൻ്റെ കുട നീട്ടുകയാണ്,
അതിൽ ആയിരം മഴത്തുള്ളികൾ കൂട്ടിവെക്കുകയാണ്
രണ്ട് ഹൃദയങ്ങൾക്ക് പരസ്പരം മിണ്ടാൻ ഈ ലോകത്ത് ഭാഷകളേതും ആവശ്യമില്ല
പുൽനാമ്പിലുറങ്ങുന്ന മഞ്ഞുതുള്ളിയിൽ തിളങ്ങുന്ന മലയുടെ ഭംഗി താങ്ങാനാവുന്നില്ല
നിൻ്റെ കൈ പിടിച്ച് നടക്കുമ്പോൾ, സമയം മതിയാകുന്നില്ല എന്നു തോന്നും
ഈ ഭൂമിയിലെവിടെയും ആരും ഇതുപോലെ ജീവിച്ചിട്ടില്ലെന്ന് തോന്നിപ്പോകുന്നു
ഒരേ ഗസലിനെ വിവിധ ഗായകർ സംഗീതമായി വ്യാഖ്യാനിക്കുന്ന രീതി തീർത്തും വ്യത്യസ്തമാണ്. അതിൽ എനിക്ക് അദ്ഭുതമായി തോന്നിയിട്ടുള്ളത് നുസ്റത് സാബാണ്. ഓരോ ഗസലിനും ഒരിക്കലും പ്രതീക്ഷിക്കാത്ത വിധത്തിലാണ് അദ്ദേഹം ആവിഷ്കാരം നൽകുന്നത്! ഈ ഗസൽ അത്തരമൊന്നാണ്. Main khayal hoon അതിൻ്റെ മറ്റൊരറ്റവും!
ജീവിതത്തിൽ വന്ന നിരാശകളെയെല്ലാം മറന്നുകളയൂ എന്ന് ഇതിലും ശക്തമായി എങ്ങനെ പറയാൻ / പാടാൻ കഴിയും! ഇതേ ഗസൽ Ghulam Ali സാബ് പാടിയത് കേട്ടുനോക്കാം. അത് വേറൊരു തലമാണ്!
kahāñ aa ke rukne the rāste kahāñ moḌ thā use bhuul jā
vo jo mil gayā use yaad rakh jo nahīñ milā use bhuul jā
vo tire nasīb kī bārisheñ kisī aur chhat pe baras ga.iiñ
dil-e-be-ḳhabar mirī baat sun use bhuul jā use bhuul jā
maiñ to gum thā tere hī dhyān meñ tirī aas tere gumān meñ
sabā kah ga.ī mire kaan meñ mire saath aa use bhuul jā
kisī aañkh meñ nahīñ ashk-e-ġham tire ba.ad kuchh bhī nahīñ hai kam
tujhe zindagī ne bhulā diyā tū bhī muskurā use bhuul jā
kahīñ chāk-e-jāñ kā rafū nahīñ kisī āstīñ pe lahū nahīñ
ki shahīd-e-rāh-e-malāl kā nahīñ ḳhūñ-bahā use bhuul jā
kyuuñ aTā huā hai ġhubār meñ ġham-e-zindagī ke fishār meñ
vo jo dard thā tire baḳht meñ so vo ho gayā use bhuul jā
tujhe chāñd ban ke milā thā jo tire sāhiloñ pe khilā thā jo
vo thā ek dariyā visāl kā so utar gayā use bhuul jā
Amjad lslam Amjad/ Nusrat Fateh Ali Khan
വഴി എവിടെയാണ് അവസാനിക്കേണ്ടിയിരുന്നത്, വഴിപിരിയുന്നത് എവിടെയായിരുന്നു, അതെല്ലാം മറന്ന് കളയൂ
നിനക്ക് കിട്ടിയത് ഓർമ്മവെക്കുക, കിട്ടാത്തത് മറന്ന് കളയൂ
നിനക്ക് വിധിച്ച മഴ മറ്റേതോ വീട്ടിൽ പെയ്തുപോയി
മൂഢഹൃദയമേ എൻ്റെ വാക്ക് കേൾക്കൂ, അവളെ മറന്ന് കളയൂ
ഞാൻ നിൻ്റെ ഓർമ്മയിൽ നഷ്ടപ്പെട്ടിരിക്കുകയായിരുന്നു, നിന്നെ പ്രതീക്ഷിച്ചും, ചിലപ്പോൾ സംശയിച്ചും
തെന്നലെൻ്റെ കാതിൽ മന്ത്രിച്ചു, എൻ്റെ കൂടെ വരൂ, അവളെ മറന്നുകളയൂ
ഒരു കണ്ണിലുമില്ല കണ്ണുനീർ, നീ പോയതിൽ പിന്നെ ഒന്നിനും ഒരു കുറവുമില്ല
ജീവിതം നിന്നെ മറന്നുകഴിഞ്ഞു, നീയും അതിനെ മറന്നേക്കൂ
മുറിവൊന്നും കെട്ടിയിട്ടില്ല, വസ്ത്രത്തിൽ ചോരപ്പാടുമില്ല
സങ്കടപ്പാതയിലെ രക്തസാക്ഷിക്ക് പകരമായൊന്നുമില്ല, അത് മറന്നുകളയൂ
പൊടിയിൽ മുങ്ങി, ജീവിതദു:ഖങ്ങളുടെ സമ്മർദ്ദത്തിലമർന്ന് ഇരിക്കുന്നതെന്ത്
നിനക്ക് വിധിച്ച വേദനകളായിരുന്നു, അവ സംഭവിച്ചുവെന്നേയുള്ളൂ, അത് മറന്നു കളയൂ
നിന്നെ ചന്ദ്രനായ് വന്ന് കണ്ടവൾ, നിൻ്റെ തീരത്ത് പൂത്തവൾ
സമാഗമത്തിൻ്റെ ഒരു പുഴയായിരുന്നവൾ, ആ വേലിയേറ്റമിറങ്ങി, അവളെ മറന്നുകളയൂ
അർത്ഥവത്തായ വരികൾ കൊണ്ട് തനിക്കേറ്റവും ഇഷ്ടപ്പെട്ട സിനിമാഗാനമാണിതെന്ന് പറഞ്ഞത് ജാവേദ് അക്തറാണ്. ഈ ഗാനം എഴുതിയ ആ പേന തനിക്ക് സമ്മാനമായി തരാമോ എന്നദ്ദേഹം ആനന്ദ് ബക്ഷിയോട് ചോദിച്ചത്രേ! തത്വചിന്താപരമായ വരികളെ കിഷോറിൻ്റെ ഘനഗംഭീരമായ സ്വരം വേറൊരു തലത്തിലെത്തിക്കുന്നു!
Zindagi ke safar men guzar jate hain jo makam
Wo phir nahin aate
Phool khilte hain, log milte hain magar
Patjhad men jo phool murjha jate hain
Wo baharon ke aane se khilate nahin
Kuchh log ek roz jo bichhad jaate hain
Wo hazaron ke aane se milte nahin
Umrabhar chahe koi pukara kare unka naam
Wo phir nahin aate
Ankh dhokha hai, kya bharosa hai, suno
Doston shak dosti ka dushman hai
Apane dil men ise ghar banaane na do
Kal tadapna pade yaad men jinki
Rok lo, ruthhkar unko jane na do
Baad men pyaar ke, chaahe bhejo hajaaro salaam
Wo phir nahin aate
Subah aati hai, raat jaati hai, yunhi
Wakt chalta hi rahta hai, rukta nahin
Ek pal men ye aage nikal jaata hai
Adami thhik se dekh paata nahin
Aur parde pe manzar badal jaata hai
Ek baar chale jaate hain, jo din raat subah shaam
Wo phir nahin aate
'Aap ki Kasam'
Kishore Kumar
Anand Bakshi/ RD Burman
ജീവിതയാത്രയിൽ കടന്നുപോകുന്ന വഴിയമ്പലങ്ങൾ,
അവ പിന്നൊരിക്കലും വരികയില്ല
പൂക്കൾ വിരിയുന്നു, ആളുകൾ ഒത്തുചേരുകയും ചെയ്യുന്നു, പക്ഷേ
വേനലിൽ വാടിപ്പോയ പൂക്കൾ
വസന്തം വന്നാൽ വീണ്ടും വിടരുകില്ല
ചിലർ ഒരിക്കൽ തമ്മിൽ പിരിഞ്ഞാൽ
അനേകം പേർ വന്നാലും വീണ്ടും കാണുകയില്ല
ആയുസ്സ് മുഴുവൻ വിളിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നാലും
അവർ പിന്നൊരിക്കലും വരികയില്ല
കാഴ്ച വഞ്ചനാപരമാണ്, എങ്ങനെ വിശ്വസിക്കാനാവും
കേൾക്കൂ സുഹൃത്തേ, സംശയം സൗഹൃദത്തിൻ്റെ ശത്രുവാണ്
സ്വന്തം ഹൃദയത്തിൽ കൂട് വെക്കാൻ അതിനെ അനുവദിക്കരുത്
നാളെ നാം അവരെ ഓർത്ത് വേദനിക്കേണ്ടി വരാതിരിക്കാൻ,
ഇന്നവരെ പിണങ്ങിപ്പോകാൻ അനുവദിക്കാതിരിക്കൂ
പിന്നീട് എത്രതന്നെ സ്നേഹാഭിവാദ്യങ്ങൾ അർപ്പിച്ചാലും
അവർ പിന്നൊരിക്കലും വരികയില്ല
പ്രഭാതം വരുന്നു, രാത്രി മറയുന്നു
അങ്ങനെ കാലം ചലിച്ചുകൊണ്ടേയിരിക്കുന്നു
ഒരു നിമിഷം കൊണ്ട് അത് മുന്നോട്ട് കുതിക്കുന്നു
മനുഷ്യൻ ശരിക്കൊന്ന് കാണുന്നതിന് മുമ്പ്
വെള്ളിത്തിരയിലെ ദൃശ്യം മാറുന്നു
ഒരിക്കൽ കടന്നുപോകുന്ന ദിനരാത്രങ്ങൾ, പ്രഭാതസായാഹ്നങ്ങൾ....
